3 maart 2026

Lezing over geheime Stay Behind-organisaties

Pand aan de Keizersgracht in Amsterdam waar het kantoor van Operaties gevestigd is geweest. (René Ros)

Over de geheime Stay Behind-organisaties tijdens de Koude Oorlog kunnen we een lezing verzorgen, waarbij we vele -vroegere - geheimen met het publiek delen.

Na de Tweede Wereldoorlog zijn de Stay Behind-organisaties Operaties en Inlichtingen opgezet. Het doel was om bij het uitbreken van een nieuwe oorlog verzetsactiviteiten te organiseren, waarbij men vooral dacht aan een inval van Rusland (toen USSR) en haar bondgenoten.

Onze publicatie 'Beste Nederlanders' is gebaseerd op een brief van het hoofd van de sectie Sabotage van Operaties, werkend onder de dienstnaam 'Pelt'. Het bevat naast de brieftekst, ook de resultaten van onderzoek ter verificatie en ter aanvulling van de brief. Hierdoor is ook veel nieuwe informatie aan het licht gekomen. Zo weten we welk Amsterdams grachtenpand ze als kantoor gebruikten. En ook welke forten ze gebruikten: Fort bij Spijkerboor, Fort bij Uithoorn, Fort bij Nigtevecht, Fort aan de Uppelse Dijk en Werk aan de Bakkerskil.

Onze lezing over de Stay Behind geeft een overzichtelijke samenvatting, ondersteund met beelden, over wat we weten over de Stay Behind-organisaties.
Wil u dat we deze lezing voor uw organisatie verzorgen, besloten of openbaar, neem dat gerust contact op voor nader overleg.

Lezingen
Beste Nederlanders

23 februari 2026

Sluiting aanmelden voor symposium over 145-jarige Stelling van Amsterdam

Tekst: Stichting Militair Erfgoed Groot-Amsterdam.

Bas Kreuger tijdens een presentatie over inundaties op Fort bij Honswijk. (René Ros)

Naar aanleiding van het 145-jarig bestaan van de Stelling van Amsterdam wordt op 14 maart een symposium georganiseerd. Alle geïnteresseerden zijn van harte welkom, maar zij moeten wel zich uiterlijk 6 maart aanmelden.

Meer informatie over het symposium en de organiserende partijen krijgt u via onderstaande link. Met de andere link kunt u zich direct aanmelden.

Meer informatie
Aanmelden Symposium

14 januari 2026

Nieuwe lezingen Stelling van Amsterdam

Tekst: René Ros.

(Wim de Natris)

Er zijn twee nieuwe lezingen over de Stelling van Amsterdam aan ons aanbod toegevoegd.

Er is een nieuwe lezing over de bouw van de bomvrije gebouwen van het Fort bij Nigtevecht aan de hand van 28 foto's uit de periode 1904-1905. Ze laten zien hoe de aannemer de gebouwen bouwde.
En een nieuwe lezing over het gebruik en de sloop van het Fort Uitermeer aan de hand van drie series van in totaal 41 foto's uit de periode 1939-1953. Een paar foto's door een Nederlandse militair in 1939-1940, meer foto's van een Duitse militair die op het fort verbleef en tenslotte de sloop met foto's van een Nederlandse Genist.

Onze lezingen over de Stelling van Amsterdam en Stay Behind organisaties zijn nog beschikbaar voor boekingen.

Neem contact op als je deze of een andere lezing voor jouw gidsengroep, historische kring e.d. wilt laten verzorgen. We staan ook open voor locaties waar deze lezingen openbaar toegankelijk verzorgd kunnen worden.
Meer informatie is te vinden via onderstaande links.

Lezingen
Fort bij Nigtevecht in Oude Foto's
Fort Uitermeer in Oude Foto's

6 januari 2026

Symposium over 145-jarige Stelling van Amsterdam

Tekst: Stichting Militair Erfgoed Groot-Amsterdam.

Wim Klinkert tijdens een boekpresentatie in Fort bij Hoofddorp. (Otto Bodemeijer)

Bas Kreuger tijdens een presentatie over inundaties op Fort bij Honswijk. (René Ros)

René Ros geeft een presentatie tijdens een relatiedag op Fort bij Uithoorn. (Marcel Anthonijsz)

Theehuis en Paviljoen van het Cruquius Museum. (René Ros)

Naar aanleiding van het 145-jarig bestaan van de Stelling van Amsterdam wordt op 14 maart een symposium georganiseerd. Medewerkers van fortbeheerders (bv. gidsen en communicatie), overheden (cultuur, erfgoed en ruimtelijke ordening) en andere geïnteresseerden zijn van harte welkom.

Het tracé voor deze waterlinie met forten rond Amsterdam werd in 1881 vastgesteld door aanname van een voorstel in de Tweede Kamer. Met de Vestingwet was in 1874 besloten tot de bouw van een nieuwe Stelling van Amsterdam, op een ruimere afstand van de stad. Het tracé is grotendeels zoals het is gebouwd en tegenwoordig vrijwel compleet aanwezig is. In 1996 - 30 jaar geleden - werd de Stelling geplaatst op de Lijst van het Werelderfgoed van de UNESCO, vanwege de uitzonderlijke culturele waarden.

Dit jubileum-symposium wordt georganiseerd door de Stichting Militair Erfgoed Groot-Amsterdam (MEGA) in samenwerking met het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam (DStvA) en het Cruquius Museum.

Stichting MEGA zet zich in voor behoud van militair erfgoed in de regio Amsterdam. Het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam doet onderzoek en publiceert sinds 1998 over de historie van datzelfde militaire erfgoed. Het Cruquius Museum verzorgt de ruimte in haar nieuwe museumpaviljoen naast het Cruquius-gemaal. Drie sprekers zullen verschillende aspecten onder de aandacht brengen.

De eerste lezing "Die onzaglijke onneembare veste - De Stelling van Amsterdam als hoeksteen van de neutraliteit?" wordt gegeven door Prof. dr. Wim Klinkert, Em. Hoogleraar Militaire Geschiedenis Universiteit van Amsterdam en de Nederlandse Defensie Academie te Breda. Hij zal ingaan op de beginjaren van de nieuwe Stelling van Amsterdam en het jaar 1881.

Bas Kreuger, vm. directeur Nederlands Vestingmuseum in Naarden en zelfstandig cultuurhistoricus, verzorgt de lezing "Weerbaar Water - gebruik van water in militaire strategie". Daarin laat hij de militaire strategische waarde van water zien, van de Romeinen tot de Koude Oorlog, met nadruk op de toepassing in Nederland.

Tenslotte geeft René Ros, militair-historicus van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam, een beeld van de archiefbronnen die over het Amsterdamse militaire erfgoed beschikbaar zijn. "Militair Erfgoed in Archieven - Zoeken, raadplegen en noteren…" is geen cursus, maar laat met voorbeelden de opbouw en werking van archieven zien. Bij archiefonderzoek komen ook vaak leuke bijzonderheden en uitdagingen voor.

Het symposium zal plaatsvinden op zaterdagmiddag 14 maart aanstaande van 13.30 uur tot 17.00 uur (inloop tot 14.00 uur). En wel in een zaal van het Cruquius Museum (Cruquiusdijk 27, 2142 ER Cruquius), gelegen tussen Haarlem en Hoofddorp. Parkeerplaats aanwezig en bushalte lijn 340 in de nabijhed). Bij aanvang en tijdens een pauze wordt koffie en thee geserveerd. Na afloop is er een borrel waar u voor eigen kosten zelf een drankkeuze mag maken

De kosten bedragen 25 euro incl. btw per persoon en er moet vooraf aangemeld en betaald worden. Aanmelden kan via de onderstaande link tot en met 6 maart. Van de aanmelding ontvangt u een bevestiging met de betaalinformatie.

We hopen u en vele andere geïnteresseerden op het symposium te mogen ontvangen.

Wilt u het symposium combineren door in de ochtend een bezienswaardigheid in de omgeving te bezoeken?
- bezoek het Cruquius Museum (Museumkaart en VriendenLoterij VIPkaart),
- gebruik een lunch in het aangrenzende Theehuis Cruquius (reserveren gewenst),
- wandelen op de nabijgelegen Voorpositie bij Cruquius, een opnamestelling van de Stelling van Amsterdam,
- bezoek het Fort bij Vijfhuizen (vrij wandelen, kunstfort) of
- bezoek het Fort bij Hoofddorp (vrij wandelen, lunchgelegenheid).

Aanmelden Symposium
Stichting MEGA
Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam
Cruquius Museum
Theehuis Cruquius